BÄ°TKÄ°SEL DOKULAR

   Ã‡ok hücreli canlılarda belirli görevleri yapmak için özelleÅŸmiÅŸ, ÅŸekil ve yapı bakımından  birbirine benzer hücrelerden oluÅŸan, hücre gruplarına doku denir.   Dokular birleÅŸerek organları meydana getirir. Dokuları inceleyen bilim dalına doku bilimi ya da histoloji denir. Canlılardaki doku çeÅŸitleri bitkisel dokular ve hayvansal dokular olmak üzere ikiye ayrılır. Bitkilerin kök, gövde, yaprak ve çiçek gibi organları dokular tarafından oluÅŸur. Bitkisel dokular hücrelerin çoÄŸalma yeteneÄŸine göre bölünür ve bölünmez doku olmak üzere iki kısımda incelenir.









BÖLÃœNÃœR (MERÄ°STEM, SÃœRGEN) DOKU : Hücreleri sürekli olarak bölünen doku çeÅŸitidir.  Bitkilerin kök ve gövdelerinin ucunda yer alır. Dokuyu oluÅŸturan hücrelerin bölünmesi sayesinde bitkinin büyüme ve geliÅŸmesi saÄŸlanır. Bölünür doku hücreleri küçük yapılı, büyük çekirdekli, bol sitoplazmalı, ince çeperli, küçük kofulludur, metabolizmaları hızlıdır. Çeperleri ince olduÄŸu için bulunduÄŸu yere esneklik saÄŸlar. Kök ve gövdenin ucunda bulunan uç meristem , bitkinin uzamasını saÄŸlar. Kök ve gövdede bulunan, bitkinin enine büyümesini saÄŸlayan dokuya kambiyum dokusu denir. Kambiyum dokusu sayesinde bitkilerin yaÅŸları hesaplanabilir.  Bitkilerin  kambiyum  dokusunda,  sonbahar  ve  ilkbahar  mevsimlerine   göre farklı büyüklükte hücreler oluÅŸur. Bir sonbahar ve bir ilkbahar mevsiminde oluÅŸan hücrelerden meydana gelen halkalara, yaÅŸ halkaları denir.

Bölünür Doku Hücrelerinin Görevleri :

-Bitki  gövdesinin boyuna uzamasını saÄŸlar.
-Bitki kökünün toprakta uzama ve yayılmasını sağlar.
-İlkbaharda yeni yaprak ve çiçekleri oluşturur.
-Tomurcuklar açılarak yeni dalları oluşturur.
-Çok yıllık bitkilerin gövdesinin  kalınlaÅŸmasını saÄŸlar.
-Gövdenin dışındaki mantar tabakasını oluşturur.

BÖLÃœNMEZ (DEĞİŞMEZ) DOKU : Bölünmez dokular, bölünür doku hücrelerinin bölünme yeteneklerini kaybetmeleri sonucunda oluÅŸur. Bölünmez doku hücreleri, küçük çekirdekli, az sitoplazmalı, kalın çeperli, büyük kofulludur, metabolizmaları yavaÅŸtır. Çeperleri kalın olduÄŸu için bulunduÄŸu organa sertlik kazandırır. Bitkinin hemen hemen her yerinde bulunurlar. Bölünmez dokular, yapı ve görevlerine göre  beÅŸ bölümde incelenir. Bunlar; koruyucu doku, temel doku, destek doku, iletim doku ve salgı dokudur.

1. KORUYUCU DOKU : Bitkilerin kök, gövde, yaprak ve meyvelerinin üzerini örten dokuya koruyucu doku denir. Bu doku, kalın çeperli ve klorofilsizdir. Hücrelerinde klorofil maddesi taşımadığı için fotosentezle besin üretemez. Ä°htiyaç duyduÄŸu besinleri diÄŸer dokulardan alırlar. Koruyucu doku, bitkinin iç kısmındaki ince çeperli hücrelerden oluÅŸan dokuları dış etkilerden korur. Koruyucu doku, epidermis doku ve mantar doku olmak üzere iki kısımda incelenir. 
Epidermis Doku : Otsu ve odunsu bitkilerin kök, dal, meyve ve  yapraklarının üzerindeki koruyucu yapıya denir. Epidermis doku hücreleri canlıdır. Epidermisin üzeri epidermis hücreleri tarafından salgılanan kütin maddesinin oluÅŸturduÄŸu kütikula tabakasıyla örtülüdür. Kütikula tabakası mumsu , saydam bir yapıya sahip   olduÄŸundan ışığı geçirirken, su ve subuharını geçirmez.. Bu sayede su kaybını önlerken, fotosentezin oluÅŸumuna katkıda bulunur. Mumsu tabaka üzüm tanelerinde kolayca fark edilebilir. Kütikul tabakası, kurak bölgelerde kalın, nemli ve sulak bölgelerde incedir. Bitkinin toprak üstündeki bölgelerini örten epidermde stomalar (gözenekler) bulunur. Stomalar, fotosentez, solunum ve terleme olayları ile ilgili gaz alışveriÅŸini saÄŸlar.
Mantar Doku : Çok yıllık  bitkilerin kök, ve gövdeleri üzerinde bulunan yapıya denir. Mantar doku hücreleri ölüdür.  Bitkiyi sıcak ve soÄŸuk gibi dış etkenlerden korur.

Koruyucu Doku Hücrelerinin Görevleri :
-   Ä°Ã§teki dokuları dış etkilere karşı korur.
-   Kara bitkilerinin aşırı su kaybını önler.
-   Topraktan su alınmasını saÄŸlar.
-   Bazı salgı maddelerinin atılmasını saÄŸlar.
-   Yaprak ve gövdedeki stomaları oluÅŸturarak gaz alışveriÅŸini saÄŸlar.
-   Gövdenin çevresindeki mantar tabakasını oluÅŸturarak, sıcak,soÄŸuk, mikrop, darbe gibi dış etkilerden  diÄŸer dokuları korur.

2. TEMEL (PARANKÄ°MA) DOKU : Kök, gövde  ve yapraklardaki diÄŸer bitki dokularının etrafını doldurur ve dokuları birbirine baÄŸlar. Temel dokunun hücreleri, canlı, ince çeperli, büyük kofullu ve bol sitoplazmalıdır.

Temel Doku Hücrelerinin Görevleri :
-   Bitkilerin klorofil taşıyan yeÅŸil kısımlarını oluÅŸtururlar.
-   Dokular arası madde iletimini saÄŸlar.
-   Kök, gövde, meyve ve tohumlarda su, hava ve besin depolarlar.
-   Gaz alışveriÅŸini saÄŸlar
-   Fotosentez ve solunum yapar.

3. DESTEK DOKU : Bitkiye diklik, dayanıklılık, desteklik sağlar.

Destek Dokunun Görevleri:
-Ayva, armut, elma gibi meyvelere sertlik kazandırma.
-Tohumların sert  kabuklarının oluÅŸmasını saÄŸlama.
-Yaprak, dal ve çiçeklerin temel iskeletlerini oluşturma.
-Odunsu bitkilerin sert liflerini oluÅŸturma.

4. Ä°LETÄ°M DOKU : Basit ve küçük yapılı bitkiler dışında tüm bitkilerde bulunur. Bitkide madde iletiminde görevlidir.  Besin ve su taşıyan iletim borularından oluÅŸur.  Taşıdığı maddelere göre odun ve soymuk borusu olmak üzere iki çeÅŸittir.

Odun Borusu : Kökten, gövde ve yapraklara doÄŸru topraktan aldığı su ve mineralleri  iletir.

Soymuk Borusu : Kök ile gövde arasında, fotosentez ürünlerini iletir.

İletim Borularının Görevleri :
-Topraktan alınan su ve mineralleri diğer dokulara ulaştırma.
-Yapraklarda fotosentezle üretilen ürünleri diğer dokulara ulaştırma.

5. SALGI DOKU : Bitkilerde özel salgıların üretilmesini ve atılmasını sağlar.

Salgı Dokunun Görevleri :
-Böcekleri besleyen bal özünü üreterek, çiçeklerde tozlaşmayı sağlama.
-Reçine ve tanin üreterek gövdeyi mikroplardan koruma.
-Çiçek ve meyvelerin kokularını salgılama.
-Böcekçil bitkilerin, böcekleri sindirmesini sağlayan sıvıları salgılama.
-Bazı bitkilerin hayvanlarca yenmesini önlemek için süt sıvıs