CANLILARDA BESLENME ŞEKİLLERİ

A)Ototroflar: İhtiyacı olan organik besinleri kendileri sentezleyebilen canlılardır. Besin sentezlerken kullandıkları enerjinin  şekline göre iki tip ototrof canlı vardır:

a) Fotoototroflar: Klorofilleri sayesinde ışık enerjisi kullanarak organik besin sentezleyenler. Klorofilli bakteriler,Mavi-yeşil algler, Kloroplast taşıyan protistalar ve bitkiler bu gruptan canlılardır.

b) Kemoototroflar: Kuvvetli oksidasyon enzimleri sayesinde oksitledikleri inorganik maddelerden (H,Fe,NH3,nitrit vb.) elde ettikleri kimyasal enerjiyi kullanan bakteriler bu gruptur.

 

B) Hetotroflar: İhtiyacı olan organik besinleri diğer canlıların vücudundan karşılarlar. Besinlerini almaları bakımından üç gruba ayrılırlar.

a)  Holojoik beslenme:

·       Besinlerini  katı parçalar halinde alırlar

·       Sindirim sistemleri ve enzimleri gelişkindir

·       Hareket sistemleri gelişkindir

·       Gelişkin duyulara sahiptirler

Holojoik canlılar kullandıkları besinin özelliklerine göre sindirim sistemleri ve beslenme davranışlara sahiptir.

 

1) Herbivorlar: Bitkisel besinlerle beslenenler

·       Öğütücü dişler gelişkindir

·       Sindirim kanalları gelişkindir

·       Mide gelişkin ve bölmelidir

·       Bitkisel besinlerin besleyici değeri az olduğundan fazla besin alırlar

·       Beslenmeleri uzun sürer

·       Bitkisel besinlerden yararlanma azdır

·       Bazı gruplar sindirim sistemlerinde selüloz sindiren enzimlere sahip bakteri vb. canlılara simbiyoz yaşarlar.

 

2) Karnivorlar: Hayvansal besinlerle beslenenler

·       Parçalayıcı(Köpek) dişler gelişkindir

·       Sindirim kanalı kısadır

·       Hareket ve duyu sistemleri gelişkindir

·       Etin besleyici değeri fazla olduğundan  beslenmeleri kısa sürer

·       Uzun süre aç kalabilirler

 

3) Omnivorlar:Hem hayvansal hemde bitkisel besinlerle beslenebilenler

·       Sindirim Özellikleri ile karnivorlara benzerler

·       Selüloz hariç diğer bitkisel besinlerden faydalanacak enzimlere sahiptirler

·       Tohum,meyve ve hücre öz suları bitkisel besinlerini oluşturur

 

b) Saprofit beslenme

·       Sindirim sistemleri yoktur

·       Sindirim enzimleri vardır

·       Hücre dışı sindirim vardır

·       Ölü bitki ve hayvan artıkları üzerinden beslenir

·       Doğada madde döngüsü için önemli canlılardır

·       Bazı bakteriler ve mantarlar bu gruptandır

·       Üzerinde yaşadıkları canlıya zarar verirler


c) Parazit beslenme

     Hayvansal parazitler endo ve ekto olmak üzere ikiye ayrılır

-Ekto parazitler:

·       Sindirim sistemleri  ve enzimleri vardır .

·       Hareket sistemleri ve duyuları gelişmiştir

·       Konakçının vücudu üzerinden besinlerini karşılarlar

-Endo parazitler:

·       Sindirim sistemleri yoktur

·       Sindirim enzimleri yoktur

·       Üreme sistemleri hariç diğer sistemleri körelmiştir

Parazit canlıların konağa olan bağımlılığı bakımından ikiye ayrılırlar:

1) Yarı parazitlik: Belirli besinler için  konağa bağlanan canlılar   Örnek:Ökseotu Fotosentez yapmalarına karşı su ve mineralleri başka  bitkilerin iletim demetlerinden emeçleri ile alırlar

2) Tam parazitlik: Bütün besinlerini konakçıdan alan parazitlerdir Bu parazitlerde üreme hariç diğer sistemler körelmiştir


Bazı özel parazitlik durumları:

-Parazit-patojen:Konukçu canlıda hastalık ve ölümlere neden olurlar

-Obligat parazitler:Yaşamsal evrelerinin çoğunu konukçu vücudunda geçirirler. Bazı yaşamsal olayları ancak konukçu vücudunda gerçekleştirebilir.

 
C) Hem ototrof hem hetotrof beslenme:

Bazı ototrof canlılar fotosentezle besinlerini üretebilirler ancak ihtiyaç duyduklarında diğer canlılarıda besin olarak kullanabilirler.

Örnekler: a)Protistalarda  EUGLENA

·       Tek  hücreli

·       Hücre ağızlarından aldıkları besinlerle hetotrof beslenirle

·       İhtiyaç duyduklarında kloroplastları ile fotosentez yaparak ototrof beslenirler

·       Göz lekeleri bulunur

·       Hücre içi sindirim görülür

Örnek: b)Bitkilerden Dionea,Drosera,Nephentes gibi insektivorlar

·       Kloroplastları vardır ve fotosentez yaparlar

·       Azotça fakir sulak topraklarda yaşarlar

·       Yaprakları metamorfozla böcek kapanı haline gelmiştir

·       Azot ihtiyaçlarını yaprakları ile yakaladıkları böcekleri, yapraklarında sindirerek sağlarlar

·       Hücre dışı sindirim görülür