ENDOKRÄ°N SÄ°STEM
   Canlıların vücudunda kontrol ve düzenleme görevini sinir sistemi ve endokrin sistem gerçekleÅŸtirir. Ä°kisi birlikte çalışarak organizmanın bütünlüğünü saÄŸlar. Endokrin sistem endokrin bezlerden oluÅŸur. Bu bezler hormon denilen salgıları salgılar. Ãœrettikleri salgıları kana veren bezlere iç salgı bezleri, bu salgılara da hormon denir. Ãœrettikleri salgıları kanala veren bezlere ise dış salgı bezleri denir. Bu salgılara da enzim denir. Ãœrettikleri hormonları kana, enzimleri de kanala gönderen bezlere karma bez denir.
Hormonların özellikleri:
1.   Hayvanlarda kan ile, bitkilerde soymuk borusu ile doku ve organlara taşınır.
2.   Her hormon farklı hücre, doku ya da organa etki eder.
3.   Az miktarda üretilirler.
4.   GereÄŸinden az ya da çok üretilmesi hastalığa yol açar.
5.   Yapıları protein ve yaÄŸdan oluÅŸur.

HORMON ÃœRETEN BEZLER
1)   Hipofiz bezi: beynin tabanında hipotalamusun altında yer alır. Hipofiz bezinde üretilen hormonlar ve görevleri ÅŸunlardır:
a)   Büyüme hormonu, büyüme ve geliÅŸmeyi saÄŸlar. Kemik ve kas dokusunun geliÅŸmesinde etkilidir. Büyüme döneminde fazla salgılanması devliÄŸe az salgılanması cüceliÄŸe yol açar.
b)   Deriye renk verici maddeleri uyaran hormon hipofizden salgılanır.
c)   Tiroid bezini uyararak çalışmasını saÄŸlayan hormonu üretir.
d)   DiÅŸilerde süt bezlerinin çalışarak süt üretmesini saÄŸlayan hormonu salgılar.
e)   Gamet hücrelerinin oluÅŸmasında etk,ili olan hormonları üretir.

2)   Tiroid bezi: Boynumuzun tabanında soluk borusunun önünde yer alır. Ä°ki çeÅŸit hormon üretir.
a)   Tiroksin: Vücut metabolizmasını hızlandırır. Tiroksin hormonu iyot varlığında sentezlenir. Alınan yiyeceklerde iyot eksikse tiroksin salgılanmaz ve tiroit bezi büyür. Buna guatr denir. Tiroksin hormonu az salgılandığında hücreler arası sıvıda sodyum ve suyun, kanda ise kolestrolün yükselmesine yol açar.
b)   Kalsitonin: Kandaki kalsiyum ve fosfatın kemiklere geçmesini saÄŸlar.

3)   Böbrek üstü bezi: Dışta yer alan kabuk ve içte yer alan öz olmak üzere iki kısımdan oluÅŸur. Kabuk kısmından su ve iyon dengesini saÄŸlayan hormonlar salgılanır. En önemlisi aldesterondur. Aldesteron böbreklerde iyonların (sodyum ve klor) emilimini artırır. Öz bölgesinden adrenalin salgılanır. Adrenalin korku, heyecan, öfke anında salınır. Kan basıncını yükselti, kalp atışını hızlandırır, damarları daraltır, göz bebeklerini büyütür, kılları dikleÅŸtirir.
4)   Pankreas bezi: Karma bezdir. ÃœrettiÄŸi enzimleri özel bir kanalla oniki parmak bağırsağına gönderir. Pankreastan iki çeÅŸit hormon salgılanır. Ä°nsülin ve glukagon. Ä°nsülin kandaki ÅŸeker miktarı arttığı zaman ÅŸeker miktarını azaltmak için salgılanır. Ä°nsülin bu iÅŸi kandaki glikozun karaciÄŸerde glikojen ÅŸeklinde depolayarak yapar. Glukagon ise kandaki glikoz miktarı azaldığı zaman salgılanır. KaraciÄŸerdeki depoloanmış glikojeni glikoza dönüştürerek kana geçmesini saÄŸlar. Böylece kandaki ÅŸeker miktarını artırmış olur. Ä°nsülin yetersiz salındığı zaman kandaki ÅŸeker miktarı artar ve ÅŸeker hastalığı ortaya çıkar.
5)   EÅŸey bezleri: Erkeklerde testislerde testesteron hormonu üretilir. Bu hormon cinsiyet karakterlerini (sesin kalınlaÅŸması vb.) ve gamet oluÅŸmasını saÄŸlar. DiÅŸilerde östrojen ve progestoron hormonu üretilir. Östrojende  diÅŸi cinsiyet karakterlerinin oluÅŸmasını saÄŸlar.



DEÄžERLENDÄ°RME:

SÄ°NÄ°R SÄ°STEMÄ°

Beyin ve omurilik soğanının görevlerini yazınız.

Bir sinir hücresinde uyartı kaç şekilde iletilir? Açıklayınız.

Sinir hücresinin şeklini çizerek üzerinde kısımlarını gösteriniz.

Refleks olayları …………………………………. kontrolündedir.

I. Bilgi saklama                      1995 FL
II. Vücudun dengesini sağlama
III. Duyu organlarını idare etme.
Yukarıdakilerden hangileri sadece beynin görevidir?
a) Yalnız I   b) I,II      c) I,III      d) I,II,III

I. Omurilik                     1995 EML
II. Sinirler
III. Beyin
Yukarıdakilerden hangileri merkezi sinir sistemi organıdır?
a) Yalnız I   b) I,II      c) I,III      d) I,II,III

Solunum, kalbin çalışma hızı, kusma gibi istemsiz hareketleri kontrol eden merkezi sinir sistemi organı aşağıdakilerden hangisidir?
a) Omurilik soÄŸanı   b) Beyincik   c) Beyin      d) Omurilik

Duyu organlarının kontrol, bellek, öğrenme gibi istemli hareketlerin kontrol merkezi aşağıdakilerden hangisidir?
a) Omurilik soÄŸanı   b) Beyincik   c) Beyin      d) Omurilik

Reflekslerin kontrol merkezi aşağıdakilerden hangisidir?
a) Omurilik soÄŸanı   b) Beyincik   c) Beyin      d) Omurilik

Aşağıdakilerden hangisinde önce beyin daha sonra omurilik görev yapar?
a) örgü örmek         b) bir çiçeÄŸi koklamak                                         c) bir yemeÄŸin tadına bakmak   d) eline diken battığında elini çekmek

HORMONLAR

Devliğin ve cüceliğin nedenini anlatınız.

Tiroksin hormonu eksikliğinde ne olur? Anlatınız.
Pankreasın salgıladığı hormonlar ve bu hormonların görevlerini yazınız.

Şeker hastalığı ………………… eksikliğinde meydana gelir.

İç salgı bezleri tarafından kana verilen salgılara ………………. denir.

Aşağıdakilerden hangisi salgılarını hem kana hem de sindirim borusuna gönderir?
a) pankreas   b) epifiz      c) tiroit bezi    d) lenf bezleri