Ihşîd-Oğulları (935-969)
 
 
       Muhammed bin Tugc

       Mısır ve Suriye'de hüküm süren ikinci Türk hanedanıdır. Kurucusu Muhammed b. Tuğç 882'de BaÄŸdad'da doÄŸdu. Babası Tulunîlerin hizmetinde görev almış, Åžam ve Taberiyye valiliÄŸi yapmıştı. Bu bakımdan Muhammed devlet idaresi içinde yetiÅŸmiÅŸ hatta bir süre Taberiyye'den babasına vekâlet etmiÅŸti. Muhammed Tulunîlerin yıkılmasından sonra Abbasi Devleti hizmetinde çalıştı.

      Bu sırada bazan Mısır'da bazan Suriye'de görev yaptı. O devlet kademelerinde yavaÅŸ yavaÅŸ yükselmiÅŸ ve 933 yılında nüfuzunu bütün Suriye üzerinde yaymıştı, ancak Mısır'a da sahip olmak istiyordu. Öte taraftan Tulunîlerin yıkılmasından sonra Mısır'da ortaya çıkan meseleler burada kuvvetli bir hükümete ihtiyaç gösteriyordu. Mısır, ÅŸimdi doÄŸuda ve batıda Ä°slam dünyasının liderliÄŸi için çekiÅŸen iki devletin ortasında idi. BaÄŸdat'taki Abbasî hükümeti Mısır'da kuvvetli ve kendine güvenen bir devletin bulunmasını uygun görüyordu.

     Ã‡Ã¼nkü Mısır'da hüküm sürecek kuvvetli bir devlet batıdan Fatımîlerin ilerlemesine karşı bir engel olacak ve daha sonra Suriye'de yeni ortaya çıkan Bedevî hanedanlar üzerinde kontrolü elinde tutacaktı. Bu ortamdan faydalanmasını bilen Muhammed b. Tugç, Mısır ve Suriye vergi mütesellimi (müfettiÅŸi) el-Fazl b.Cafer el-Furat'tan da kendisine destek buldu. O Suriye'ye ilave olarak Mısır valisi tayin edildi. Nitekim kuvvetli bir ordu ve donanma sayesinde Fustat'a girdi (935).

      Böylece IhÅŸidî Devleti'nin temellerini atarak Mısır'ır karışık durumunu yoluna koydu. Bu arada Ahmed b. Tulun gibi o da kuvvetli bir maliyeci Ebû Bekir Muhammed el-Madârâî ile uÄŸraÅŸmak zorunda kaldı. Ancak Muhammed, mukavemetini kırdığı el-Madarâî'yi hizmetine aldı ve böylece iktisadî meselelerde kendisine kabiliyetli ve etkili bir yardımcı buldu.

      Muhammed b. Tuğç'un Abbasî Devleti'yle münasebetleri dostâne idi. Halife Râzî'den IhÅŸid ünvanını aldı (939) ve kurmuÅŸ olduÄŸu devlet IhÅŸidîler adıyla anıldı. IhÅŸid, prens veya hükümdar anlamında Farsça bir ünvandır ve SoÄŸd ile Fergana'nın Ä°ranlı hükümdarları tarafından kullanılmıştır.

      Muhammed b. Tuğç çok geçmeden idaresi altındaki eyaletlerden Suriye'yi Abbasî Devleti'nin kudretli emirlerinden Muhammed b. Raika'ya karşı müdafaa etmek zorunda kaldı. Ä°bn-i Râik süratle Suriye'yi ele geçirip Remle'yi almıştı (939). Muhammed b. Tuğç'un öncü kuvvetleriyle yapılan bir çarpışmadan sonra iki taraf anlaÅŸtılar. Buna göre Remle ve havalisi kendisine bırakılmak suretiyle Suriye, Taberiyye'den kuzeye kadar Ä°bn Raik'e veriliyordu. Ancak ertesi yıl Ä°bn Raik tekrar harekete geçti.

     Muhammed b. Tuğç el-AriÅŸ'te onu bozguna uÄŸrattı ise de (24 Haziran 940), Laccûn'da baskına uÄŸrayarak maÄŸlup oldu (18 AÄŸustos 940). Neticede ilk seferki ÅŸartlarda yeniden barış yapıldı. Ancak Muhammed ilave olarak Ä°bn Raik'e her yıl 140.000 dinar vermeyi kabul etmiÅŸti. Ä°bn Raik'in 942'de Hamdanîler tarafından öldürülmesiyle Muhammed b. Tuğç rahat bir nefes aldı ve bizzat Suriye seferine çıkarak bu ülkede altı ay kaldı. Bu kez ona Suriye'de Hamdanîler rakip olmuÅŸtu.

     Muhammed bundan sonra emîr el-ümeralık mevkiini elde etmek için çıkan mücadeleye katıldı ve bu maksatla Rakka'da Halife el-Muttekî ile buluÅŸtu (944). Fakat sonra emir el-ümerâ olmak düşüncesinden vazgeçerek Mısır'a döndü. Çok geçmeden Hamdanîlerden Seyf ed-Devle ile mücadeleye baÅŸladı. Seyf ed-Devle önce Haleb'i (944), sonra da Åžam'ı ele geçirdi (945). Muhammed b. Tuğç Kınnesrîn'de onu yendi fakat kolay yerine getirebilecek barış ÅŸartları öne sürdü.

     Neticede iki taraf arasında bir barış yapıldı (Ekim-Kasım 945). Buna göre Seyf ed-Devle Suriye'nin kuzey taraflarını muhafaza ve ayrıca bir tahsisat elde edebiliyordu. Muhammed b. Tuğç bu barıştan sonra Åžam'a döndü ve orada öldü (24 Haziran 946).