Benlik Gelişimi

Benlik, “bireyin ne olduğu, ne olmak istediği ve çevresince nasıl tanındığı konularındaki bilinçliliği”denmektedir. (Enç, 1980). Kişinin kendi iç dengesini kurmasında olduğu gibi,başka kişilerle başarılı ilişkiler geliştirilmesinde de en etkili öğe, kişiliğin özünü oluşturan benliktir.
Bugün,kişilik uyumsuzluklarını giderme ve ruhsal sağaltımı gerçekleştirme çalışmalarında ana sorun olarak,benliğin güçlendirilmesi ele alınmaktadır. Çünkü kişiyi ayakta tutan,onun benliğidir. Bu nedenle,aile ve okulda,bireyin kişiliğini geliştirme çabası sırasında da benliğin güçlendirilmesi baş amaçtır. Benliği güçlendirdikçe,kişi, çevresindeki sorunlarla daha kolay baş edebilmektedir. Benlik, en az, ergenlik dönemi sonuna değin süren bir çaba ile güçlenebilmektedir.
Güçlü bir benlik geliştirebilmek için birey;bebeklik,çocukluk ve ergenlik dönemlerinin her birinde duyduğu gereksinimlerini,doyurucu düzeyde ve dengeli bir biçimde gidermiş; bu dönemlere ilişkin sorunlarını, başarıyla çözmüş olmalıdır. Kişinin,çevre olanaklarından yararlanıp gizil güçlerini geliştirebildiği,kendini gerçekleştirdiği oranda benliğini güçlendirmiş olacağı söylenebilir.
Bireyin benlik gelişimi yeterli olup olmadığını, kendine soracağı “be kimim?” “nereye yönelmeliyim?” ve “neden?” sorularına vereceği yanıtlar belirlemektedir.(Geçtan, 1981). Bu sorulardan en zor olanı,”ben kimim?” sorusudur.
Bu soruya;ailesi ve içinde yaşadığı toplumun,kendisine gerekli gelişim koşullarını sağlamış olduğu kişi olumlu yanıt verebilir. Yoksulluk, kusurlu anne baba tutumları vb. olumsuzluklar,kişinin kendisini eksik ve güçsüz görmesine;çevresindekileri,birer düşman olarak algılamasına yol açabilmektedir. Bu ilk sorunun yanıtlamasını zorlaştıran ikinci bir neden, kişinin,sürekli olarak değişen bir çevrede yaşamak zorunda kalması ve çevrede,kimliğinin tutarlılığını koruyabilmede güçlük çekmesidir. Üçüncü bir nedeni ise,kişinin,bağımsızlığı değil bağımlılığı seçmesi oluşturmaktadır. Bağımsız davranabilecek bir gelişim göstermek üzere ise,dayanıklı duygusal yapıya sahip olmayı;girişilen eylemlerin sorumluluklarını yüklemekten kaçınmamayı sağlayacak bir bilinç gücünü gerektirmektedir.
Ergenlik dönemi,bağımsızlık kazanma konusunda en yoğun çabanın gösterildiği dönemdir. Ergen,çaba sırasında,birçok tutarsız davranış sergilemektedir. Bir yandan,benliğine kendi kararıyla yön vermek isterken öte yandan bağımsızlığın gerektirdiği sorumlulukları taşımakta güçlük çekmektedir. Bu çaba sonucunda,kimi ergenlerin,öz kimliklerinden vazgeçme pahasına,topluma bağımlı kaldıkları da görülmektedir.
Benliğini güçlendiren herkes,geliştirilmiş olduğu kendine özgü gerçeklik,olanaklık ve değer varsayımları ile varlığına ve dünyasına anlam kazandırmaktadır. Kişi,bu varsayımların yeterliliği oranında,gerçekçi yollar seçme olanağı bulmaktadır. Özellikle,hızlı değişen toplumlarda kişi,toplumsal değişmelerin gerektirdiği esnekliği göstermek zorundadır. Toplum içinde dengesini koruması,buna bağlıdır (Gençtan, 1981)