2,5 yaş gelişimin zorlu dönemlerinden birini oluşturur."Serkeşlik evresi" olarak nitelenen bu dönemde 2,5 yaş çocuğu dengesiz , olumsuz , kararsız ve isyankârdır.Aile için zorlu bir gelişim aşaması olan bu çağın şiddeti bir çocuktan diğerine değişir.Çocuk bir davranışı yapmakla yapmamak gibi çift kutuplu duyguların etkisindedir.Bu durum çocuğun karar vermesini güçleştirir, çocuğu hırçınlaştırır.
"Negativizm" (olumsuzluk) adı verilen inatçılık ve karşı gelme, ana babaları endişelendirir. Bu dönemde çocuk. büyiklrin sözünü dinlemez, hatta söylenenin tersini yapar.Eylemleri, davranışları kısıtlandığında öfkelenir, kendini yerlere atar.Her işi yardım görmeden kendi başına yapmakta direnir.
2,5 yaş negativizmi sosyal ilişkiler sonucu pekişir.Aşırı disiplin ortamında negativizmin arttığı görülür.Bu evrede oluşan saplantılar ve ruhsal bunalımlar ileriki yıllarda inatçılık ve direnç belirtileri şekline dönüşür.

(Yavuzer,Haluk;1982, Çocuk ve Suç s.s 133-134)
3 yaşına kadar çocuk, çevresindeki mekânı yavaş yavaş keşfetmiş ve inşa etmişti.Bu itibarla, çocuk 3 yaşında özgürlük yolunda ilk adımı atacak yetenektedir.Her tarafa koşar, tabaklarla dolu masa örtüsünü çeker, camları kırmaya başlar.Bu çağda, ihtiyat olmak üzere, merdivenlere engeller konur ve o vakte kadar muhafaza altına alınmamış kırılacak eşyalar onun elinden uzaklaştırılır.
3 yaşındaki çocuk günlük hayatını yaşadığı mekâna hükmeder ve birdenbire bundan yararlanmak için oldukça doğal bir arzu duyar.Bu yüzden, ana-babalar çocuğu emirlere, ihtarlara, tehditlere ve cezalara uymayı zorunlu görürler.Mekâna yayılma ihtiyaçlarına set çekilen ve boş bir odaya kapatılan çocuğun bu engelleri aşmaktan ve biraz daha fazla şey kırmaktan başka bir arzusu olamayacağı pek tabiîdir.3 yaşındaki yavru, dünyayı keşfetmeye çalışır, oysaki buna engel olurlar.Çocuk 2,5 ile 4 yaşları arasında etrafını çeviren dünyadan ve ailesinden yavaş yavaş çözülerek özgürlük yolunda ilk merhaleyi yaşar.Bu nesnelliğin keşfine ait ilk safhadır.Bu yüzden, bu durum aynı zamanda ilk karşı koyma buhranıdır:Çocuk, özgürlüğünü, kısmen de olsa o vakte kadar kendisine vasilik edenlere karşı koymadan kazanamaz.Bu, normal bir şeydir.3 yaş buhranı vasilikten biraz kurtulmak ihtiyacını duan çocukla, bundan böyle onun kapkacak için tehlikeli bir durum gösteren bu münasebetsizliklerini artık ciddiye almak ihtiyacını duyan ana-babalar arasında, il ciddi anlaşmazlıktır.İki taraf arasında çaprazlama bir karşı koyma vardır.Çocuğun, bu yaşta çok hızlı gelişen bütün kaslarını ve duyularını çalıştırabilmesi gelişmesi bakımından çok önemlidir.Bu itibarla, zarara uğrayacak hiçbir şeyin bulunmadığı bir odada ya da bahçede çocuğu serbest bırakmak gerekir.Yetişkinler, çocuğu yola getirmek ya da zaptetmek için nekadar araya girerlerse, çocuğun karşı koyma tepkileri o oranda şiddetli olur ve kaprisleri çoğalır.Bu itibarla; en iyi hareket tarzı, bir yandan çocuğu, tehlikesizce yapmasına müsaade edilebilecek olan her şeyi serbest bırakmak, öte yandan da onun kaprislerini görmezlikten gelmektir.Çocuğun çevresine karşı yaptığı bu ilk karşı koyma buhranı çok defa çeşitli duygu bozuklukları şeklinde görünür:Erkek çocuğunun, annesine karşı duyduğu aşırı ir sevgi ve az ya da çok belirsiz bir suçluluk duygusuyla birlikte babasına karşı düşmanlık beslemesi gibi.Buna, Ödip kompleksi denmesi uygun görülmüştür.Baba sert ve mütehakkim olduğu, anne de zaaf gösterdiği oranda, çocuğun bu duyguları daha belirgin bir şekil alır.Bu itibarla, anneyle bababanın, baskıyla-aldırmamazlık arasında tam bir denge kurmaları gerekir.Fakat, baba metin, anne de şefkatli olmalıdır.

Ödip kompleksiyle, aynı zamanda , yahut biraz daha sonra, çocuk erkek ya da kız kardeşlerine karşı bazen gayet açık bir kıskançlık duygusu gösterir. Büyüklerin alaylarıyla zulümleri ve daha yetenekli ve becerikli olan en küçük kardeşin daha kolay elde ettiği başarılar, aşağılık duygusu ile az ya da çok karışık bir halde bulunan bu kıskançlığı çok daha kuvvetlendirir.
Bu anormal belirtilere sık sık rastlanır, buna şaşmamak gerekir.Bu anormal belirtiler , çocuğu daha çok sevmek, kaprisleri karşısında daha büyük fakat gevşemeyen bir tatlılık göstermek, erkek ve kız kardeşlerine sevgi dağıtımında ihtiyatlı olmak ve kesin bir adalet göstermek suretiyle, genel olarak telafi edilir.
Kısaca mekâna ait ilk keşifleri kapsayan bir devre sonunda çocuk belli bir özgürlüğü elde edcek hale gelir.3-4 yaşlarında, kaprislerle beliren ilk kurtuluş buhranının görünmesi bundan ileri gelir.Bu kaprisler karşısında, kendimizi heyecana kaptırmamalıyız, ya da tersine yüzüne gülmeliyiz, bunların geçip gitmesini beklemeliyiz.
(Jacquin, Guy, Çocuk Psikolojisinin Analizi ss. 58-63 Remzi Kitabevi)

KAYNAKÇA :

• Yavuzer, Haluk (1999) Çocuk Psikolojisi, ss 111-114 Remzi Kitabevi
• Yavuzer, Haluk (1982) Çocuk ve suç, ss 133-134 Altın Kitaplar Yayınevi
• Jacquin, Guy, Çocuk Psikolojisinin Analizi ss. 58-63 Remzi Kitabevi