SAVAÅžIN SONU
 


      Rus Ä°htilali'nden sonra BolÅŸevikler Almanya ile barışa hazır olduklarını daha 21 Kasım 1917'de bildirmiÅŸlerdi. DiÄŸer yandan, Çarlık Rusya'nın yaptığı tüm gizli anlaÅŸmaları açıklayarak onun emperyalist isteklerini taşımadıklarını göstermek istediler. Rusya'da kurdukları yeni düzeni yerleÅŸtirmek için barışa gereksinim duyan BolÅŸevikler, özellikle Lenin'in baskısı ile 3 Mart 1918'de Almanya, Avusturya ve Devleti ile Brest-Litowsk AntlaÅŸması'nı imzaladı. Avrupa'da Polonya, Kurtlan, Litvanya, Estonya üzerindeki tüm egemenlik haklarından vazgeçen Rusya Almanya'nın bütün iktisadi isteklerini kabul ediyor ve 1878 yılında ele geçirdiÄŸi Kars, Ardahan ve Batum'u Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu'na geri veriyordu. Bu barışla büyük bir bozguna uÄŸradıklarını kabul eden Lenin "Uluslararası proletaryanın ayaklanmasını bekleyeceklerini" belirterek yandaÅŸlarını umutlandırıyordu. Bundan iki gün sonra da Romanya Ä°ttifak Devletleri'yle ateÅŸkes imzalayarak savaÅŸtan çekildi. 7 Mayıs'ta da BükreÅŸ'te barış anlaÅŸması yapıldı.

     Rusya ve Romanya'nın yenilerek savaÅŸ dışı kalmaları Almanya'yı doÄŸu cephesinde serbest bıraktı. Bu kuvvetlerini batıya kaydırması durumuna Ä°ngiltere, Mezopotamya ve Suriye'deki kuvvetlerini azaltmak zorunda kalacaktı. A.B.D. nin katılması ise zaman istiyordu. Bu durumda Ä°ngiltere BaÅŸbakanı Lloyd George 5 Ocak 1918 'de yaptığı bir konuÅŸmada, Türkler'in baÅŸkentinde gözleri bulunmadığını, Türk halkına dayanan bir Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu'nun varlığına karşı olmadıklarını belirtti. Bu konuÅŸma ve BaÅŸkan Wilson'un ondört noktası ve hatta Ekim 1917'de M. Kemal PaÅŸa'nın, ülkenin içinde bulunduÄŸu kötü durumu ve savaşın kazanılması umudunun bulunmadığını bildiren mektubu da Enver PaÅŸa üzerinde barış istemesi için etkili olmadı. Irak ve Suriye cephelerindeki yenilgileri önemsemeyen Enver PaÅŸa hala Turan hayali peÅŸindeydi. Fakat 29 Eylül 1918'de Bulgaristan yenilerek ateÅŸkes imzaladı.Artık Almanya ile iliÅŸki koptuÄŸuna göre yalnız kalınmıştı. Suriye ve Irak cephelerinde ordularımız bozulmuÅŸlardı. Asker kaçakları sayısı 300.000'e ulaÅŸmıştı. Filistin cephesindeki tehlike uzaktı fakat Bulgaristan'ın teslim olması ile Trakya ve Ä°stanbul ÅŸimdi, Franchet d'Esperey'in kuvvetlerinin tehdidi altında bulunuyordu. Aynca Ä°ngiliz donanması, Çanakkale BoÄŸazı'nı geçmeye hazırlanıyordu. Türkiye ise böyle iki büyük saldırıyı karşılayabilecek kuvvette degildi. 1915 'in gücü kalmamıştı. Ãœlkeyi yöneten Ä°.T.'nin liderleri umutlarını yitirmiÅŸ ve birbirlerini suçluyorlardı. Türkiye dört yıl süreyle dünyanın en büyük devletleriyle Irak, Suriye, Kafkasya, Çanakkale, Galiçya gibi cephelerde amansız bir mücadele vermiÅŸ ve 1918 yılı sonunda kaynakları tükenmiÅŸti. Filistin cephesinde yapılan ve 19 Eylül'den 26 Ekim 1918'e kadar süren Ä°ngiliz taarruzunda, yalnızca Yıldırım Orduları Grubu'nun kayıpları 75 bin esir, 360 top, 800 makinalı tüfek , 210 kamyon, 44 Otomobil, 89 Lokomotif, 468 yük ve yolcu vagonu idi. Bu kadar araç ve silahı tüm KurtuluÅŸ Savaşı'nda güçlükle tamamlayabildiÄŸimizi hatırlarsak, kayıpların büyüklüğü daha iyi anlaşılır. Bu koÅŸullar altında 7 Ekim 1918 'de Hükümet Mebusan Meclisin'de güvensizlik oyu aldı ve ertesi gün Sadrazam Talat PaÅŸa istifa etti. Yeni Hükümeti, Ä°ttihatçıların politikasına karşı olan Ahmet Ä°zzet PaÅŸa 14 Ekim'de kurdu. Suriye cephesinde bulunan M. Kemal PaÅŸa bu yeni kabine de Harbiye Nazırı olmak istedi, tavsiye ettiÄŸi Fethi Bey Dahiliye Nazırı oldu. Bahriye Nazırlığı'na da Rauf Bey seçildi. A. Ä°zzet PaÅŸa, Harbiye Nazırlığı'na kimseyi atamadı. Bu Hükümetin görevi, Almanya teslim olmadan önce, en kısa sürede barışı saÄŸlamaktı. Wilson'a barış için baÅŸvuruldu, fakat yanıtını beklemeye tahammül edilecek zaman yoktu. Almanya'dan ayrı barış yapılırsa Ä°tilaf Devletleri'nin daha yumuÅŸak davranacağı umuluyordu. Balkanlar'dan Ä°stanbul'a yürüyecek ordunun komutanının Ä°ngiliz mi, Fransız mı, olacağı tartışması bu ilerleyiÅŸi ertelemiÅŸti. Kut-ül Amare'de esir düşmüş olan General Tawshand acele olarak, Ä°ngiltere'nin Akdeniz Filosu Kumandanı Amiral Catrhrope ile görüşmesi için 18 Ekim'de serbest bırakıldı. 23 Ekim de Calthrope'un delegelerin gönderilmesini bildiren telgraf geldi. PadiÅŸah delege olarak Damat Ferit PaÅŸa'yı göndermek istiyordu, Fakat Ä°zzet PaÅŸa'nın kararlı davranışı sonunda vazgeçti. Bahriye Nazırı Rauf Bey'in BaÅŸkanlığında seçilen bir heyet görevlendirildi. PadiÅŸah bu heyete "Hilafet-i celile ve Saltanat-ı seniye ve Osmanlı Hanedanı'nın hukukunun bütününün dokunulmazlığının saÄŸlanması ve aynca bazı eyaletlere idari muhtariyet tanınması fakat siyasi muhtariyct verilmemesi" gibi son kısmı pek açık olmayan bir talimat verdi. Heyete asıl talimatı 24 Ekim'de Hükümet verdi. Wilson'un barış bildirisinin çok etkisinde kalmış bulunan Hükümet, iyimser bir biçimde, Hükümet yönetimine karışılmaması, ülkenin hiç bir yerine yabancı askeri çıkartılmaması, Alman yardımı sona erdigine göre Ä°tilaf Devletleri'nin para yardımı yapması, Yunan gemilerinin geçmemesi koÅŸuluyla BoÄŸazlar'ın açılacağını ve askerin terhis edileceÄŸini bildirdi. Bu iyimser görüşle Limni Adası'nın Mondros Limanı'nda demirli bulunan Agamemnon zırhlısına giden Osmanlı Heyeti 4 gün süren görüşmeler sonunda Amiral Calthrope'un dikte ettirdiÄŸi barış ÅŸartlarını kabul etti. "Mondros AteÅŸkes AntlaÅŸması" 30 Ekim 1918'de imzalandı. Bu ateÅŸkes ile Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu fiilen tarihe karışıyordu, ülkeyi savaÅŸa sürükleyen ve savaÅŸ içinde izledikleri yanlış uygulama ve savaÅŸ stratejisi Türkiye'yi bir uçurumun kenarına getiren Ä°.T. liderleri 1 Kasım 1918'de Parti Kongresi'ni topladı. Kendisini dağıtma kararı alan Parti'nin liderleri Enver, Talat ve Cemal PaÅŸalar ise ateÅŸkes imzalanmış olduÄŸundan Ä°ngilizlerin her an Ä°stanbul'a geleceklerini düşünerek 8-9 Kasım gecesi bir Alman denizaltısı ile Karadeniz üzerinden ülkeden kaçtılar. Ä°.T.'nin dağıtılması üzerine Parti, Teceddüt Fırkası'na dönüştürülmeye çalışıldı. Enver PaÅŸa daha sonra Moskova'ya gelip, Ä°tilaf Devletleri'nin de düşmanı olan BolÅŸevikler'le anlaÅŸabileceklerini belirtti. Oysa Talat PaÅŸa artık siyasi yaÅŸamlarının sona erdiÄŸini, haklı veya haksız, ulusun kin ve gazabını kazandıklarını söyliyerek, Avrupa'ya kaçmalarının gereÄŸini daha gerçekçi bir biçimde açıklıyordu. Birinci Dünya Savaşı boyunca birbirinden binlerce kilometre uzaklıklarda, her çeÅŸit olanaksızlıklar içinde savaÅŸan Türk orduları dört yıl boyunca 2.850 .000 kiÅŸiyi askere aldı. Bunlardan 550.000'i savaÅŸlarda ÅŸehit düştü. 891.000'i yaralanarak sakat kaldı. 240.000 hastalıktan öldü. 103.731 kayıp ve 129.000'i esir oldu. DiÄŸer yaralılarla beraber bu rakam 2.167.841'e varır. Ayrıca savaÅŸta düşman iÅŸgalinden kaçan Türk göçmenlerden yaklaşık 500.000'nin ve 250.000 Ermeni'nin tehcir sırasında, 200.000 Rum'un da geri hizmetlerde amele taburlarında çeÅŸitli sebeplerden öldükleri tahmin edilmektedir. Balkan Savaşı'nın yıkıntıları da eklenince Anadolu'da, savaÅŸlarda çocuklarını kaybetmemiÅŸ aile yok gibiydi Yokluk, açlık, hastalıktan periÅŸan savaÅŸ yılgını bir ulus kalmıştı geride. Bu ulusa vurulmak istenen kölelik zincirinin parçalanışı olayına, "Türk Mucizesi" olan Türk Ä°stiklâl Savaşına geçmeden önce 1909-1918 arasındaki on yıl içinde Ä°.T.'nin "YenileÅŸme ve milli ekonomi" uygulamalarına kısaca bakalım.