Halk   
 
 
      Selçuklu Devletleri'nde siyasî ve askerî yönden hâkimiyeti ellerinde tutan Türkler sosyal hayatta da üstün durumda idiler. Saray teÅŸkilâtı kadroları ile askerî sınıf mensupları Türkler'den oluÅŸmaktaydı. Hükümet teÅŸkilâtında Ä°ranlılar hâkim olup, devlet memuriyetleri umumiyetle irsî idi.

      Åžehirlerde büyük nufûz sâhibi aileler vardı. Aydın zümreyi din adamları ve tarikat ÅŸeyhleri temsil etmekte olup, bunlar halk üzerinde nufûz sahibi idiler. Bu zümreye âlimler ve tabibleri de dahil edebiliriz. Tüccârlar, sanatkârlar ve küçük zanaat erbabı ÅŸehir ve kasabalarda yaÅŸamaktadırlar. ÇeÅŸitli esnaf ve zanaat erbabı ayrı ayrı loncalar meydana getirmiÅŸlerdi.

      Büyük ÅŸehirlerdeki ayak takımı da "ayyâr" veya "evbaÅŸ" denilen grupları oluÅŸturmaktaydılar. Köylerde ise dihkanlar, toprak sâhibleri ve köylüler yaÅŸamakta ve ziraatla meÅŸgul olmaktaydılar. Nihayet dilenciler ve divâneler cemiyetin öteki tabakalarını teÅŸkil etmekteydiler.

      Türkiye Selçukluları'nda "Halk", ÅŸehir ve köylerde yaÅŸayanlar olmak üzere iki grubda mütalaa edilmektedir. Åžehirlerde Anadolu nüfusunu meydana getiren çeÅŸitli topluluklar oturuyordu. Nitekim ÅŸehir topluluÄŸu;

       1- Hükümet mensupları (memurlar),
       2- A'yan,
       3- Ä°lim erbâbı,
       4- Fütüvvet=âhilik teÅŸkilâtı gibi dört kademeden oluÅŸmaktaydı. Bunlardan fütüvvet teÅŸkilâtı, esnafın kendi aralarında birleÅŸerek kurdukları dinî-iktisâdî bir tarikat olup, çeÅŸitli zanaat ÅŸubeleri, söz geliÅŸi; kuyumcular, fırıncılar, ayakkabıcılar, dericiler ve diÄŸerleri birer esnaf loncalarına sahibdiler. Åžehir halkı olarak belirttiÄŸimiz sosyal gruplar içinde ise, âyan denilen ileri gelenler ile, hükümet nezdinde halkı temsil eden "igdiÅŸler" ve muhtemelen tüccârlar da yeralmakta idi.

        Etnik bakımdan Türkmen menÅŸe'li olan Türk köylüsü "göçebe" olup hayvancılık ile uÄŸraÅŸmakta, yerleÅŸik olanlar ise ziraatçi idiler. Köy topluluÄŸu aÅŸiret teÅŸkilâtını muhafaza ediyorsa, baÅŸlarında idareci olarak "bey" bulunmakta idi. YerleÅŸik ziraatçi köylülerin başında ise bir köy kethüdâsı (dihkan) vardı. Türkler'in Anadolu'ya yerleÅŸtikleri ilk devirlerde hıristiyan çiftciler himâye edilmiÅŸ, hattâ iÅŸgâl edilen öteki bölgelerden yerli çiftciler hükümdarlar tarafından kendi bölgelerine naklettirilmiÅŸlerdi.

        Anadolu Selçukluları Anadolu'da yaÅŸayan gayr-i müslim topluluklara, müslümân halka kesin bir zarar vermedikleri sürece, bütün geleneklerine karşı hoÅŸgörü ile davranmışlardı. Rum olmayan hristiyanlar artık Bizans kilisesinin sıkıcı baÅŸkısından kurtulmaları sebebiyle, genellikle, Türkler'in hâkimiyeti altında yaÅŸamaktan memnundular. Nitekim bu topluluklara mensup Süryanî Mikhail gibi din adamı ve tarihçiler Selçuklu sultanlarının hoÅŸgörülerinden övgü ile söz etmiÅŸlerdi.