SELÇUKLULAR'DA TEŞKİLAT, KÜLTÜR VE İMAR FAALİYETLERİ
 
 

         Selçuklular'da Devlet Teşkilatı

       Tarih boyunca pek çok devlet kurmuş bulunan Türkler'de egemenlik anlayışının, eski devletlerinkinden (Çin, İran, İslâm) ayrı ve dikkate değer bir özellik gösterdiği muhakkakdır. Eski Türk anlayışına göre, devlet ve ülke, onu idare eden hükümdar soyunun ortak malıdır. Büyük Selçuklular'da da daha ilk hükümdarlar zamanında devlet teşkilâtı çok düzenli ve mükemmel bir şekle konulmuştu. Bunda Türk boy-beylerinde kuvvetle yaşayan eski egemenlik anlayışı ile devlet teşkilâtı geleneklerinin büyük rolü olduğunda şüphe yoktur.

        Selçuklular'da da devletin yegâne temsilcisi "sultan"dır. O egemenlik ve idare yetkisinin, ülkenin ve üzerindeki insan topluluğunun tek sahibidir. Ancak hükümdarda bulunan bu egemenlik ve idârî hususlar, tabiatıyla bizzat kullanılamayacağı için, belirli müesseselere vekâleten veriliyordu. Nitekim "Büyük Divân" tarafından devlet ve hükümet işlerinin yürütülmesi için alınan kararlar Selçuklu Sultanı adına alınırdı. Töre ve yasaya aykırı olmamak şartıyla hükümdar her hususta mutlak hâkimdi. Ancak hükümdar hiçbir zaman mukaddes ve sorumsuz değildi. Hükümdarlık kalıtsal olup, veliahdlık müessesesi vardı.

        Türkiye, Kirmân ve Suriye Selçukluları ile Atabeglikler devlet teşkilâtı da mâhiyet itibarıyla Büyük Selçuklular'ın aynı idi. Kirmân ve Suriye Selçukluları'nda devlet idaresinin en üst kademesinde "melik" bulunuyor ve bütün güçler kendi idaresi altında toplanıyordu. Atabegliklerde ise en üst kademede "atabeg" bulunuyordu. Hükümdarın başlıca egemenlik işaretleri ise; ünvân ve lakabları, hutbe, sikke, taht, tâc, çetr, tırâz, bayrak, nevbet(günde beş defa), tevkî' ve Tuğra, gaşiye ve saltanat çadırı gibi unsurlardan oluşmaktadır.

         Selçuklu Devleti, en üst kademesinde bütün devletin başı olan hükümdar'ın bulunduğu,
         a) Saray teşkilâtı
         b) Hükümet teşkilâtı
         c) Ordu teşkilâtı
         d) İlmiye teşkilâtı unsurlarından meydana gelmiştir.

         Saray teşkilâtı mensubları doğrudan doğruya Sultan'ın şahsına bağlı olarak görev
Daha önce mevcut müesseselerin devamlılığı bakımından Selçuklu saraylarında da bazı âdet, gelenek ve merâsimlerin bulunduğunu görüyoruz. Nitekim; cülûs, veliahd tayini, sarayda rehin bulundurma, elçi görüşmeleri, fetih-nâme ve tebrik-nâme gönderme, karşılama ve uğurlama merâsimleri ve mâtem merâsimleri de Selçuklu sarayında varlığını sürdüyordu.