SELÇUKLULAR'DA TEŞKİLAT, KÜLTÜR VE İMAR FAALİYETLERİ
 
 

         Selçuklular'da Devlet TeÅŸkilatı

       Tarih boyunca pek çok devlet kurmuÅŸ bulunan Türkler'de egemenlik anlayışının, eski devletlerinkinden (Çin, Ä°ran, Ä°slâm) ayrı ve dikkate deÄŸer bir özellik gösterdiÄŸi muhakkakdır. Eski Türk anlayışına göre, devlet ve ülke, onu idare eden hükümdar soyunun ortak malıdır. Büyük Selçuklular'da da daha ilk hükümdarlar zamanında devlet teÅŸkilâtı çok düzenli ve mükemmel bir ÅŸekle konulmuÅŸtu. Bunda Türk boy-beylerinde kuvvetle yaÅŸayan eski egemenlik anlayışı ile devlet teÅŸkilâtı geleneklerinin büyük rolü olduÄŸunda şüphe yoktur.

        Selçuklular'da da devletin yegâne temsilcisi "sultan"dır. O egemenlik ve idare yetkisinin, ülkenin ve üzerindeki insan topluluÄŸunun tek sahibidir. Ancak hükümdarda bulunan bu egemenlik ve idârî hususlar, tabiatıyla bizzat kullanılamayacağı için, belirli müesseselere vekâleten veriliyordu. Nitekim "Büyük Divân" tarafından devlet ve hükümet iÅŸlerinin yürütülmesi için alınan kararlar Selçuklu Sultanı adına alınırdı. Töre ve yasaya aykırı olmamak ÅŸartıyla hükümdar her hususta mutlak hâkimdi. Ancak hükümdar hiçbir zaman mukaddes ve sorumsuz deÄŸildi. Hükümdarlık kalıtsal olup, veliahdlık müessesesi vardı.

        Türkiye, Kirmân ve Suriye Selçukluları ile Atabeglikler devlet teÅŸkilâtı da mâhiyet itibarıyla Büyük Selçuklular'ın aynı idi. Kirmân ve Suriye Selçukluları'nda devlet idaresinin en üst kademesinde "melik" bulunuyor ve bütün güçler kendi idaresi altında toplanıyordu. Atabegliklerde ise en üst kademede "atabeg" bulunuyordu. Hükümdarın baÅŸlıca egemenlik iÅŸaretleri ise; ünvân ve lakabları, hutbe, sikke, taht, tâc, çetr, tırâz, bayrak, nevbet(günde beÅŸ defa), tevkî' ve TuÄŸra, gaÅŸiye ve saltanat çadırı gibi unsurlardan oluÅŸmaktadır.

         Selçuklu Devleti, en üst kademesinde bütün devletin başı olan hükümdar'ın bulunduÄŸu,
         a) Saray teÅŸkilâtı
         b) Hükümet teÅŸkilâtı
         c) Ordu teÅŸkilâtı
         d) Ä°lmiye teÅŸkilâtı unsurlarından meydana gelmiÅŸtir.

         Saray teÅŸkilâtı mensubları doÄŸrudan doÄŸruya Sultan'ın ÅŸahsına baÄŸlı olarak görev
Daha önce mevcut müesseselerin devamlılığı bakımından Selçuklu saraylarında da bazı âdet, gelenek ve merâsimlerin bulunduğunu görüyoruz. Nitekim; cülûs, veliahd tayini, sarayda rehin bulundurma, elçi görüşmeleri, fetih-nâme ve tebrik-nâme gönderme, karşılama ve uğurlama merâsimleri ve mâtem merâsimleri de Selçuklu sarayında varlığını sürdüyordu.